Gemcytabina

Gemcytabina jest lekiem przeciwnowotworowym podawanym zwykle w przebiegu leczenia niektórych opornych form chłoniaków. Warto również zapoznać się z przedstawionymi na naszej stronie informacjami na temat chemioterapii w ogóle oraz na temat nowotworu rozpoznanego w Państwa przypadku.

Jak wygląda lek?

Gemcytabina jest bezbarwnym płynem.

Sposób podania

Gemcytabina podawana jest przez kroplówkę (wlew):
• przez wenflon umieszczony w żyle, zwykle na grzbiecie dłoni,
• przez wkłucie centralne (drobna plastikowa rurka wprowadzona pod skórę do żyły w okolicy obojczyka),
• przez wkłucie obwodowe (drobna plastikowa rurka wprowadzona do żyły w pobliżu zgięcia łokciowego .
Wlew zwykle trwa około 30 minut.
Chemioterapię zwykle podaje się w kilku cyklach przez okres kilku miesięcy. Czas trwania leczenia i liczba cykli zależą od rodzaju nowotworu. Lekarz prowadzący poinformuje Państwa o harmonogramie indywidualnego leczenia.

Możliwe działania niepożądane

Każdy pacjent inaczej reaguje na lek przeciwnowotworowy. U niektórych chorych skutki uboczne występują w niewielkim nasileniu, u innych w większym. Opisane poniżej skutki uboczne nie dotyczą zatem wszystkich chorych przyjmujących gemcytabinę.
Przedstawiamy objawy obserwowane najczęściej, z pominięciem tych, które występują rzadko. Jeżeli zaobserwujecie Państwo objawy, których nie ma naszej liście, należy zgłosić je lekarzowi lub pielęgniarce.

Ryzyko infekcji

Cytarabina wpływa na obniżenie liczby białych krwinek wytwarzanych w szpiku kostnym, dlatego mogą być Państwo bardziej podatni na infekcje. Zjawisko to nazywamy neutropenią.
Objawy neutropenii występują zazwyczaj kilka dni od rozpoczęcia leczenia. Następnie liczba białych krwinek stale rośnie i zazwyczaj osiąga poziom prawidłowy przed datą rozpoczęcia kolejnego cyklu chemioterapii.

Należy natychmiast skontaktować się z lekarzem lub udać do szpitala jeżeli zauważycie Państwo następujące objawy:
• temperatura ciała powyżej 38°C
• nagłe pogorszenie samopoczucia, nawet przy prawidłowej temperaturze
Poziom krwinek będzie stale kontrolowany podczas leczenia. Może się zdarzyć, że leczenie trzeba będzie opóźnić ze względu na wynik morfologii krwi (liczba krwinek jest nadal za niska).

Krwawienie lub siniaczenie

Gemcytabina wpływa na obniżenie liczby wytwarzanych płytek i na zdolność krzepnięcia krwi. Należy poinformować lekarza prowadzącego o jakichkolwiek niewytłumaczalnych epizodach krwawienia czy siniaczenia, takich jak krwotok z nosa, krwawienia dziąseł czy wysypka skórna. Jeśli liczba płytek jest zbyt niska może  konieczne będzie przetoczenie płytek krwi.

Niedokrwistość/Anemia

W trakcie przyjmowania gemcytabiny może wystąpić niedokrwistość (anemia). Oznacza to, że liczba krwinek czerwonych odpowiedzialnych za dostarczanie tlenu do organizmu jest zbyt niska. Możecie Państwo odczuwać zmęczenie i trudności z oddychaniem. O objawach takich należy powiadomić lekarza lub pielęgniarkę. Przy zbyt niskiej liczbie czerwonych krwinek może konieczne będzie przetoczenie krwi.  

Mdłości (nudności i wymioty)

Lekarz przepisze bardzo skuteczne leki przeciwwymiotne, które powinny zapobiegać lub znacznie złagodzić dolegliwości. Jeżeli nudności i wymioty trwają pomimo zażywania leków przeciwwymiotnych, należy poinformować lekarza, który wypisze inny, bardziej skuteczny lek. Niektóre leki przeciwwymiotne mogą powodować zatwardzenia; jeśli taki problem wystąpi, trzeba poinformować lekarza lub pielęgniarkę.

Utrata apetytu

W trakcie przyjmowania leków cytostatycznych u niektórych pacjentów występuje brak apetytu, który może utrzymywać się przez kilka dni. Jeśli  problem utrzymuje się przez dłuższy czas, należy zwrócić się po poradę do dietetyka, który powie jak poprawić apetyt i utrzymać prawidłową wagę.

Zaburzenia funkcji wątroby

Zaburzenia funkcji wątroby obserwowane w trakcie leczenia gemcytabiną występują przejściowo i ulegają pełnej normalizacji po zakończeniu chemioterapii. Prawdopodobnie nie będziecie Państwo odczuwać żadnych dolegliwości, ale lekarz zleci odpowiednie badania monitorujące funkcje wątroby przed kolejnym cyklem leczenia.

Wpływ leczenia na nerki

W badaniach moczu niektórych pacjentów pojawia się niewielka ilość krwi lub białko, ale nie daje to żadnych objawów i rzadko powoduje zagrożenie.

Zmiany skórne

W trakcie leczenia gemcytabiną może pojawić się wysypka skórna lub świąd. Należy poinformować o tym lekarza, który przepisze odpowiednie leki.

Zatrzymanie płynów

Może wystąpić obrzęk kostek lub duszności. Należy poinformować lekarza, jeśli pojawi się którykolwiek z tych objawów.

Objawy grypopodobne

Kilka godzin po podaniu gemcytabiny mogą pojawić się objawy grypopodobne takie jak: bóle głowy, gorączka, bóle stawów i mięśni. Jeśli gorączka utrzymuje się dłużej niż jeden dzień, należy powiadomić lekarza.

Zmęczenie

Zmęczenie jest bardzo częstym skutkiem ubocznym chemioterapii, zwłaszcza w trakcie jej trwania oraz kilka tygodni po zakończeniu leczenia. Ważne jest,  aby prowadzić oszczędzający tryb życia i jak najwięcej odpoczywać. Wskazane są mało forsowne ćwiczenia fizyczne, takie jak spacery, które należy przeplatać  odpoczynkiem. Jeśli zmęczenie powoduje senność, należy unikać prowadzenia pojazdów oraz obsługi maszyn.

Mniej częste działania niepożądane

Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej

W trakcie leczenia w jamie ustnej może wystąpić suchość, ból lub owrzodzenie. Zapobiega się temu dużo pijąc, regularnie myjąc zęby miękką szczoteczką lub stosując płyny do płukania ust bądź leki przepisane przez lekarza.
Niektórym pacjentom ulgę przynosi ssanie kostki lodu. Jeśli którykolwiek z tych problemów wystąpi, należy zgłosić go pielęgniarce lub lekarzowi, który zaleci płyn do płukania ust lub odpowiednie środki. 

Zaburzenia smaku

Jedzenie może smakować inaczej, ale zazwyczaj po zakończeniu leczenia sytuacja wraca do normy. Dietetyk lub pielęgniarka powiedzą, jak radzić sobie z tym problemem. 

Duszność

Gemcytabina może powodować przejściowe zwężenie dróg oddechowych, co prowadzi do utraty tchu. Należy wówczas powiadomić lekarza.

Biegunka

Gemcytabina może powodować biegunkę, którą zazwyczaj ustępuje pod wpływem odpowiednich  leków. Jeśli biegunka utrzymuje się przez dłuższy czas, należy powiadomić  lekarza. Należy dużo pić.

Zaparcia

Mogą wystąpić zaparcia. Należy pić dużo płynów, spożywać pokarmy bogate w błonnik i uprawiać mało forsowne ćwiczenia fizyczne. Niekiedy potrzebne będą środki przeczyszczające, które przepisze lekarz lub które można samemu kupić w aptece.

Wypadanie włosów

W trakcie chemioterapii obserwuje się przerzedzanie włosów lub całkowite ich wypadanie. Przerzedzanie zwykle zaczyna się 3-4 tygodnie po pierwszym cyklu leczenia. Może także wystąpić przerzedzenie lub utrata rzęs, brwi oraz owłosienia w innych miejscach. Zjawisko ma charakter przejściowy. Włosy odrastają po zakończeniu leczenia, chociaż niekiedy zmienione; bardziej proste, skręcone, cieńsze lub w nieco innym kolorze. Pielęgniarka powie Państwu jak radzić sobie z wypadaniem włosów.

Należy natychmiast informować lekarza o pogorszeniu samopoczucia lub wystąpieniu któregokolwiek z wymienionych lub nie wymienionych wyżej działań niepożądanych.

Informacje dodatkowe

Senność

Gemcytabina wywołuje uczucie senności. Nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać urządzeń mechanicznych w czasie przyjmowania leku.

Ryzyko zakrzepów krwi

Choroba nowotworowa zwiększa ryzyko wystąpienia zakrzepów krwi (zakrzepicy), a chemioterapia dodatkowo potęguje to ryzyko.
Zakrzepica może wywoływać objawy takie, jak ból, zaczerwienienie i obrzęk kończyn dolnych lub duszności i ból w klatce piersiowej. Jest to zjawisko niebezpieczne, dlatego lekarza należy natychmiast informować o wystąpieniu któregokolwiek z tych objawów. Otrzymają Państwo wówczas leki przeciwkrzepliwe, rozrzedzające krew. Lekarz lub pielęgniarka udzielą Państwu dodatkowych informacji.

Inne leki

Przyjmowanie podczas chemioterapii niektórych leków, w tym leków dostępnych w sklepie lub w aptece bez recepty może być szkodliwe. Należy informować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, z uwzględnieniem tych kupowanych bez recepty, jak również o stosowaniu leczenia uzupełniającego czy terapii ziołowych.

Płodność

Leczenie może spowodować zaburzenia płodności. Przed rozpoczęciem leczenia należy porozmawiać na ten temat z lekarzem prowadzącym.

Antykoncepcja

Podczas leczenia gemcytabiną nie należy planować ciąży lub ojcostwa, ponieważ lek może powodować poważne uszkodzenia płodu. W związku z powyższym, zaleca się wysoce skuteczne metody antykoncepcji, takie jak wkładki wewnątrzmaciczne czy prezerwatywy, zarówno w trakcie leczenia jak i przez kilka miesięcy po jego zakończeniu. Najlepiej omówić tę kwestię z lekarzem.
Nie jest wiadomo, czy leki chemioterapeutyczne mogą być obecne w nasieniu lub wydzielinie z pochwy, zatem dla ochrony partnera najlepiej unikać kontaktów intymnych lub stosować prezerwatywę w czasie około 48 godzin od podania leku.

Karmienie piersią

Istnieje potencjalne ryzyko, że leki chemioterapeutyczne przenikają do mleka, w związku z czym zaleca się zaprzestanie karmienia piersią w trakcie chemioterapii i przez kilka miesięcy po jej zakończeniu.

Pobyt w szpitalu z przyczyn nie związanych bezpośrednio z chorobą nowotworową

Jeśli jesteście Państwo przyjęci do szpitala z powodu nie związanego bezpośrednio z chorobą nowotworową, należy poinformować personel medyczny o stosowanej chemioterapii. Należy podać nazwisko lekarza prowadzącego chemioterapię.

Kontakty alarmowe

Warto mieć w domu listę osób, z którymi można kontaktować się w razie wystąpienia niepokojących objawów. Lekarz prowadzący dostarczy Państwu numery kontaktowe do osób, które w razie potrzeby udzielą pomocy, nawet w godzinach wieczornych, nocnych oraz w weekendy i święta.

 

Ostatnia aktualizacja: 12.2011.
Następna planowana aktualizacja: 2013.

 

® Macmillan Cancer Support [2010].
Niniejsza publikacja oparta jest na informacji opublikowanej na stronie www.macmillan.org.uk przez Macmillan Cancer Support, 89 Albert Embankment, London SE1 7UQ, United Kingdom. Macmillan nie ponosi odpowiedzialności za dokładność niniejszego tłumaczenia, ani za kontekst, w jakim treści te się ukazują. Pełną odpowiedzialność za tłumaczenie ponosi Instytut Hematologii i Transfuzjologii, ul. Indiry Gandhi 14, Warszawa, Polska.