Gammapatia monoklonalna o niezdefiniowanym znaczeniu

Gammapatia monoklonalna o niezdefiniowanym znaczeniu (MGUS)


Informacja dotyczy rozrostu komórek plazmatycznych, o charakterze nienowotworowym w skrócie nazywanym MGUS (gammapatia monoklonalna o niezdefiniowanym znaczeniu (ang. monoclonal gammopathy of unknown significance).


MGUS

Jest to stan, w którym organizm produkuje nieprawidłowe białka zwane paraproteinami, których obecność można stwierdzić we krwi.

MGUS ma związek z układem odpornościowym, który wspomaga organizm w zwalczaniu infekcji i chorób. Do układu odpornościowego należą: szpik kostny, śledziona, węzły chłonne oraz krwinki białe zwane limfocytami.

Limfocyty zaczynają rosnąć w szpiku kostnym, czyli tam, gdzie powstają komórki krwi. Dwa główne rodzaje limfocytów to komórki typu B i komórki typu T.

Niektóre limfocyty typu B przekształcają się w komórki plazmatyczne i wytwarzają przeciwciała, które pomagają organizmowi zwalczać infekcje. Przeciwciała składają się z białka zwanego immunoglobuliną.

O MGUS mówimy wówczas, gdy niektóre komórki plazmatyczne wytwarzają zbyt dużą ilość przeciwciał jednego rodzaju. Te nieprawidłowe przeciwciała lub immunoglobuliny nazywamy paraproteinami (białkami M). Paraproteiny nie pełnią żadnej szczególnej funkcji, ale nie są też szkodliwe.

MGUS nie jest nowotworem. W niektórych chorobach o charakterze nowotworowym,  np. szpiczak mnogi (nowotwór komórek plazmatycznych) czy chłoniak (nowotwór układu chłonnego), również obserwujemy zwiększoną produkcję paraprotein, ale ich poziomy w MGUS nie są tak wysokie, jak u chorych z nowotworem.

Chorzy z MGUS na ogół czują się dobrze i nie skarżą na żadne dolegliwości bezpośrednio związane z tym stanem. U niewielkiej liczby chorych pojawiają się problemy poważniejsze, dlatego każdy chory z rozpoznaniem MGUS jest poddawany regularnej kontroli okresowej.

MGUS znacznie częściej występuje u osób starszych, powyżej 70-ego roku życia. Przyczyna powstawania MGUS nie jest znana. Wiadomo jednak, że częściej występuje u osób ze schorzeniami oddziaływującymi na układ odpornościowy, takimi jak reumatoidalne zapalenie stawów/ gościec przewlekły czy niektóre typy zakażeń.


Objawy przedmiotowe i podmiotowe

Rozpoznanie MGUS zazwyczaj następuje przypadkowo, podczas badania krwi zlecanego z powodu innych wskazań. MGUS na ogół nie daje żadnych objawów.

Osoby z MGUS niekiedy odczuwają drętwienie lub mrowienie w rękach i stopach albo mają problemy z utrzymaniem równowagi. Przyczyną może być obecność we krwi paraproteiny, która uszkadza nerwy.

Jeśli objawy stają się uciążliwe lub nasilają się należy prosić o skierowanie do neurologa, specjalisty od zaburzeń układu nerwowego.


Rozpoznanie

Zostaniecie Państwo skierowani do hematologa - specjalisty w dziedzinie chorób krwi, który wykona badanie przedmiotowe oraz przeprowadzi wywiad dotyczący ogólnego stanu zdrowia.

Zazwyczaj hematolog zleca badania krwi i moczu oraz proponuje przeprowadzenie dodatkowych badań pozwalających wykluczyć choroby poważniejsze, jak szpiczak czy chłoniak. Do badań takich zaliczamy: prześwietlenie, tomografię komputerową a czasami badanie szpiku kostnego.

O badaniach, jakie należy wykonać decyduje specjalista hematolog; nie w każdym przypadku są one konieczne.


Badania krwi

W celu rozpoznania i monitorowania MGUS wykonuje się badanie zwane elektroforezą białek surowicy. Badanie to pozwala określić rodzaj i ilości białka monoklonalnego wytwarzanego przez komórki plazmatyczne.

Pełna morfologia krwi pozwoli określić liczbę poszczególnych typów komórek oraz sprawdzić czy szpik kostny funkcjonuje prawidłowo. Szpik kostny jest bowiem częścią układu odpornościowego.

Być może trzeba będzie wykonać również badania krwi w kierunku sprawdzenia czynności wątroby i nerek oraz poziomu wapnia w kościach. W przypadku niektórych chorób, np. szpiczaka poziom wapnia może być podwyższony.


Badania moczu

Zostaniecie Państwo poproszeni o dostarczenie próbek moczu do badań na obecność białka monoklonalnego.


Badanie rentgenowskie

Niekiedy lekarz zleca prześwietlenie różnych kości, aby stwierdzić czy nie nastąpiło uszkodzenie spowodowane szpiczakiem.


Tomografia komputerowa

Badanie pozwala sprawdzić , czy węzły chłonne, wątroba czy śledziona nie są powiększone. Metoda ta polega na wykonaniu serii zdjęć rentgenowskich, z których powstaje trójwymiarowy obraz wnętrza ciała.

Tomografia wymaga leżenia nieruchomo przez kilka minut. Ilość promieniowania jest niewielka, badanie zatem jest praktycznie nieszkodliwe i nie stanowi zagrożenia dla osób, z którymi się Państwo stykacie. W szpitalu poinformują Państwa dokładnie na temat przygotowania do badania oraz samego badania.


Próbki szpiku kostnego

Próbkę zazwyczaj pobiera się z tyłu kości biodrowej (miednicy). Otrzymacie Państwo znieczulenie miejscowe w postaci zastrzyku. Lekarz wykonuje wkłucie poprzez skórę do kości i pobiera strzykawką niewielką próbkę płynnego szpiku (aspirat szpiku kostnego). Następnie pobiera mały fragment kości (trepanobiopsja). Obie próbki zostaną zbadane pod mikroskopem.

Badanie wykonywane jest na oddziale szpitalnym. Cała procedura trwa około 15-20 minut.

Przez kilka dni po badaniu możecie Państwo odczuwać ból, który daje się uśmierzyć łagodnym środkiem przeciwbólowym.


Leczenie i obserwacja

MGUS nie wymaga leczenia, ponieważ nie daje żadnych objawów. W większości przypadków MGUS jest stabilna i nie powoduje problemów.

Istnieje wszakże nieznaczne ryzyko przejścia od MGUS do aktywnego szpiczaka lub chłoniaka, dlatego należy regularnie przeprowadzać badania kontrolne. Im niższy poziom białka monoklonalnego, tym ryzyko jest mniejsze.

W pierwszym roku, pomiar białka monoklonalnego odbywać się będzie co 3-4 miesiące na zlecenie hematologa. Lekarz monitoruje stężenie białka monoklonalnego i na tej podstawie stwierdza czy poziom jest stabilny czy stężenie powoli rośnie. Jeśli stężenie białka monoklonalnego utrzymuje się na stałym poziomie, a innych powikłań nie ma, przerwy pomiędzy kolejnymi badaniami można wydłużyć.

Jeśli stężenie białek monoklonalnych wzrasta lub jeśli wystąpią objawy, badania należy powtórzyć lub przeprowadzić badania dodatkowe.


Emocje związane z rozpoznaniem MGUS

Chociaż ryzyko przejścia od MGUS (która nie jest nowotworem), do aktywnej postaci nowotworu jest niewielkie, jednak możecie Państwo odczuwać niepokój i niepewność. Jest to reakcja całkowicie zrozumiała, szczególnie w momencie rozpoznania MGUS lub w trakcie przeprowadzania badań.

Z upływem czasu łatwiej poradzić sobie z takimi emocjami. Niekiedy pomaga rozmowa z członkami rodziny lub przyjaciółmi.

 

Ostatnia aktualizacja – 12.2013.
Następna aktualizacja – 2015.

 

® Macmillan Cancer Support [2010].
Niniejsza publikacja oparta jest na informacji opublikowanej na stronie www.macmillan.org.uk przez Macmillan Cancer Support, 89 Albert Embankment, London SE1 7UQ, United Kingdom. Macmillan nie ponosi odpowiedzialności za dokładność niniejszego tłumaczenia, ani za kontekst, w jakim treści te się ukazują. Pełną odpowiedzialność za tłumaczenie ponosi Instytut Hematologii i Transfuzjologii, ul. Indiry Gandhi 14, Warszawa, Polska.