Talidomid (Thalidomid®)

Stosowany w leczeniu szpiczaka plazmocytowego (nowotworu komórek plazmatycznych krwi). Prowadzone są badania nad jego skutecznością w leczeniu innych nowotworów.

Jaki to lek?

Pierwotnie Talidomid miał być lekiem stosowanym przez kobiety w ciąży dla zapobieżenia porannym mdłościom. Wiele słyszano  o Talidomidzie. W latach 60 -tych, stosowany dla zapobiegania porannym mdłościom u kobiet w ciąży stał się przyczyną licznych wad wrodzonych płodu. Talidomid hamuje tworzenie nowych naczyń krwionośnych w kończynach oraz rozwój już istniejących.
Talidomid stosowany jest głównie w leczeniu szpiczaka plazmocytowego. Można go niekiedy podawać z lekami takimi jak Melfalan (lek stosowany w chemioterapii) i Prednizolon (steryd). Informacje o takim schemacie leczenia można znaleźć w artykule na temat chemioterapii skojarzonej MPT.
Talidomid można również łączyć z innymi lekami stosowanymi w chemioterapii, na przykład w schemacie chemioterapii CTD (Cyklofosfamid, Talidomid i Deksametazon) stosowanym niekiedy w leczeniu szpiczaka.

Jak działa?

Mechanizm działania Talidomidu w przypadku nowotworu nie jest do końca poznany. Aby się rozwijać nowotwory muszą wytworzyć sieci nowych naczyń krwionośnych. Bez tego nie urosną i będą wielkości łebka od szpilki.
Naukowcy liczą na to, że Talidomid powstrzymuje rozwój nowotworu poprzez hamowanie procesu powstawania nowych naczyń krwionośnych. Powoduje to zmniejszenie dopływu tlenu i substancji odżywczych do nowotworu, w związku z czym nowotwór obkurcza się lub przynajmniej przestaje rosnąć. Leki, które w ten sposób wpływają na naczynia krwionośne, nazywamy inhibitorami angiogenezy.
Talidomid pomaga także łagodzić niektóre uciążliwe objawy występujące niekiedy u pacjentów z nowotworem. Organizm w sposób naturalny wytwarza substancję zwaną czynnikiem martwicy nowotworu (TNF), która stymuluje układ odpornościowy do zwalczania szkodliwych komórek.
W chorobie nowotworowej organizm produkuje nadmierne ilości TNF, co prowadzi do wyniszczającego osłabienia układu odpornościowego, wysokiej gorączki, potów nocnych i znacznej utraty wagi. Talidomid powoduje zahamowanie produkcji TNF i łagodzi te objawy.

W jakiej postaci występuje? 

Talidomid dostępny jest w postaci 50mg i 100 mg kapsułek.

Sposób podawania

Kapsułki Talidomidu należy połykać w całości, popijając dużą ilością wody, godzinę po jedzeniu, najlepiej późnym wieczorem. Talidomid można stosować w skojarzeniu z lekami używanymi w chemioterapii.

Możliwe działania niepożądane

Pacjenci różnie reagują na chemioterapię. Jedni odczuwają nieliczne skutki uboczne, inni doświadczają ich więcej. Przedstawione poniżej skutki uboczne mogą – ale nie muszą - wystąpić u pacjentów otrzymujących chemioterapię skojarzoną MPT.
Wymieniamy najbardziej typowe objawy uboczne z pominięciem tych, które występują rzadko, a więc prawdopodobieństwo ich wystąpienia jest niewielkie. Jeżeli zaobserwują Państwo u siebie objaw uboczny, nie przedstawiony poniżej, należy poinformować o tym fakcie lekarza.

Wady wrodzone

Podczas leczenia Talidomidem nie należy planować ciąży lub ojcostwa, ponieważ lek powoduje poważne uszkodzenia płodu. W związku z powyższym, zaleca się wysoce skuteczne metody antykoncepcji, takie jak wkładki wewnątrzmaciczne czy prezerwatywy.
Mężczyznom (nawet po wazektomii) przyjmującym Talidomid zaleca się stosowanie prezerwatyw podczas współżycia z kobietami w wieku rozrodczym. Zarówno mężczyźni jak i kobiety w wieku rozrodczym powinni stosować antykoncepcję w trakcie leczenia oraz 4 tygodnie przed i 4 tygodnie po leczeniu Talidomidem.
Ze względu na możliwe uszkodzenia płodu w wyniku stosowania Talidomidu być może będą Państwo musieli uczestniczyć w programie zapobiegania ciąży i wyrazić pisemną zgodę na stosowanie antykoncepcji, według zaleceń lekarza. Jeśli są Państwo w wieku rozrodczym, lekarz prowadzący może jednorazowo przepisać tylko 4 - tygodniowe leczenie Talidomidem, tak więc wizyty w szpitalu będą częste. Za każdym razem, kiedy lekarz zwiększy dawkę Talidomidu (co 4 tygodnie) będą Państwo proszeni o potwierdzenie zobowiązania do przestrzegania zasad antykoncepcji.

Mdłości (nudności i wymioty)

Mogą Państwo otrzymać preparaty przeciwwymiotne zapobiegające tym skutkom ubocznym. Należy poinformować lekarza, jeśli występują nudności lub wymioty podczas przyjmowania Talidomidu.

Zwiększone ryzyko wystąpienia zakrzepów
Podczas zażywania Talidomidu otrzymacie Państwo leki w celu zapobiegania tworzeniu się skrzepów krwi. Jeśli wystąpią bóle, obrzęki lub zaczerwienienie nóg, zwłaszcza podudzia i łydki, należy natychmiast informować lekarza. Należy także poinformować lekarza, jeśli nagle brakuje tchu lub występują bóle w klatce piersiowej podczas przyjmowania Talidomidu. Może to być objawem zakrzepu, a to wymaga natychmiastowego leczenia.

Czasowe obniżenie liczby krwinek

W monoterapii Talidomid tylko nieznacznie wpływa na obniżenie liczby krwinek. Jeśli jednak podawany jest w skojarzeniu z lekami stosowanymi w chemioterapii, liczba komórek we krwi może obniżyć się lub utrzymywać się na niskim poziomie. Należy regularnie robić badania krwi.

Zmęczenie lub senność

Należy informować lekarza o objawach zmęczenia lub senności. Podczas przyjmowania Talidomidu wiele osób odczuwa senność. Czasami stan taki poprawia się po kilku tygodniach przyjmowania leku. Pomóc może przyjmowanie kapsułki wieczorem. Jeśli odczuwają Państwo senność nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać urządzeń mechanicznych.

Zaparcia

Zaparciom można zazwyczaj zapobiegać pijąc duże ilości płynów (2-3 litry dziennie), stosując dietę bogatą w błonnik i wykonując nieforsowne ćwiczenia fizyczne. Czasami bywa konieczne zażywanie środków przeczyszczających, aby stymulować pracę jelit. Środki takie przepisuje lekarz.

Utrata apetytu

Dietetyk lub pielęgniarka w szpitalu udzielą porad, jak pobudzić apetyt i utrzymać wagę.

Drętwienie lub mrowienie w dłoniach lub stopach

Tak działa Talidomid na nerwy; objawy zwane są neuropatią obwodową. Objawy takie pojawiają się zazwyczaj po kilku miesiącach przyjmowania Talidomidu, ale zdarza się, że występują wcześniej. Zaobserwować można także trudności z chwytaniem, np. z zapinaniem guzików. O wszystkich zmianach, jakie Państwo zaobserwują należy powiadamiać lekarza, który może zmniejszyć dawkę Talidomidu lub odstawić lek na pewien czas, aby objawy nie nasilały się. Ma to niezwykle istotne znaczenie, ponieważ po zakończeniu leczenia skutki uboczne mogą występować jeszcze przez kilka miesięcy, a czasami nie ustąpić w ogóle.

Ból głowy

Należy poinformować lekarza, jeśli przy leczeniu Talidomidem występują bóle głowy.

Zawroty głowy przy wstawaniu

Możecie Państwo odczuwać chwilowe zawroty głowy przy zbyt szybkim wstawaniu. Jest to spowodowane chwilowym obniżeniem ciśnienia krwi. Wstawać należy powoli, z pozycji leżącej do siedzącej, a następnie z siedzącej do stojącej. O problemach z ciśnieniem oraz o przyjmowanych lekach należy informować lekarza.

Zmiany skórne

Talidomid może wywoływać wysypkę, suchość i swędzenie skóry. Lekarz przepisze leki, które pomogą temu zaradzić. Czasami Talidomid powoduje poważniejsze zmiany skórne, takie jak wysypka z pęcherzami. Należy od razu poinformować o tym lekarza.

Obrzęk kostek

Czasami puchną kostki, szczególnie jeśli przez dłuższy czas pozostają Państwo w pozycji stojącej lub siedzącej. Bardzo pomaga trzymanie nóg do góry podczas siedzenia. Można również przyjmować leki, należy porozmawiać o tym z lekarzem. Jeśli obrzęki utrzymują się przez dłuższy czas, lekarz zlecić pończochy elastyczne.

Ważne jest, aby natychmiast informować lekarza o wszelkich zmianach samopoczucia lub poważnych skutkach ubocznych, nawet jeśli nie zostały one uwzględnione powyżej.

Dodatkowe informacje

Prowadzenie pojazdów
Talidomid może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów, dlatego nie należy prowadzić samochodu jeśli obserwujecie Państwo u siebie zawroty głowy, zaburzenia widzenia, nadmierne zmęczenie lub jeśli poczują się Państwo senni. Jeśli nie jesteście Państwo pewni, czy można bezpiecznie prowadzić samochód, należy spytać lekarza.

O czym należy pamiętać:

• kapsułki należy przyjmować we właściwym czasie, zgodnie z zaleceniami lekarza, pielęgniarki lub farmaceuty.

• kapsułki należy przechowywać w oryginalnym pojemniku

• kapsułki należy przechowywać w bezpiecznym miejscu, poza zasięgiem dzieci.

• Talidomid może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami. Należy poinformować lekarza o wszystkich innych przyjmowanych lekach, także lekach ziołowych i tych zakupionych bez recepty.

• Talidomid może wchodzić w interakcję z alkoholem. Podczas przyjmowania Talidomidu nie należy pić alkoholu.

• jeśli zapomnicie Państwo  połknąć  kapsułkę, nie wolno przyjmować podwójnej dawki. Należy poinformować o tym lekarza i stosować się do zwykłego schematu dawkowania.

• jeżeli bezpośrednio po połknięciu kapsułki poczują się Państwo źle, należy skontaktować się z lekarzem.

• planując podróż zagraniczną należy sprawdzić, czy kraj, do który Państwo zamierzacie się udać nie ma żadnych specjalnych wymagań dotyczących Talidomidu. Np. Australia wymaga przedstawienia zaświadczenia lekarskiego wyjaśniającego dlaczego pacjent przyjmuje lek.

• jeśli lekarz zdecyduje o przerwaniu leczenia, pozostałe kapsułki zwraca się do apteki. Nie wolno wyrzucać ich do toalety ani do kosza.


Ostatnia aktualizacja – 12.2013 r.
Następna aktualizacja – 2015 r.

® Macmillan Cancer Support [2010].
Niniejsza publikacja oparta jest na informacji opublikowanej na stronie www.macmillan.org.uk przez Macmillan Cancer Support, 89 Albert Embankment, London SE1 7UQ, United Kingdom. Macmillan nie ponosi odpowiedzialności za dokładność niniejszego tłumaczenia, ani za kontekst, w jakim treści te się ukazują. Pełną odpowiedzialność za tłumaczenie ponosi Instytut Hematologii i Transfuzjologii, ul. Indiry Gandhi 14, Warszawa, Polska.