Winkrystyna

Lek cytostatyczny podawany zazwyczaj w przebiegu leczenia białaczek, chłoniaków, szpiczaka mnogiego i niektórych chorób nowotworowych u dzieci. Warto też zapoznać się z przedstawionymi na naszej stronie informacjami na temat konkretnej odmiany nowotworu, jaki rozpoznano w Państwa przypadku oraz na temat chemioterapii w ogóle.

W jakiej postaci występuje

Winkrystyna występuje w postaci bezbarwnego płynu. Podczas podawania leku będziecie Państwo pod stałą opieką lekarza.

Sposób podania

Osobom dorosłym i młodzieży lek należy podawać wyłącznie przez kroplówkę (wlew) w jeden z następujących sposobów:
• przez wenflon umieszczony w żyle, zwykle na grzbiecie dłoni,
• przez wkłucie centralne (drobna plastikowa rurka wprowadzona pod skórę do żyły w okolicy obojczyka),
• przez wkłucie obwodowe (drobna plastikowa rurka wprowadzona do żyły w pobliżu zgięcia łokciowego .
Wlew trwa około 5-10 minut.

Chemioterapię zwykle podaje się w cyklach przez okres kilku miesięcy. Czas trwania leczenia i liczba cykli zależą od rodzaju nowotworu. Lekarz prowadzący poinformuje Państwa o harmonogramie indywidualnego leczenia.
Zanim rozpoczniecie Państwo leczenie trzeba będzie wykonać badania krwi. Przed rozpoczęciem leczenia oraz w trakcie chemioterapii podawane będą leki przeciwwymiotne.


Możliwe działania niepożądane

Każdy pacjent inaczej reaguje na lek przeciwnowotworowy. U niektórych chorych skutki uboczne występują w niewielkim nasileniu, u innych w większym. Opisane poniżej skutki uboczne nie dotyczą zatem wszystkich chorych przyjmujących lek o nazwie winkrystyna. Przedstawiamy objawy obserwowane najczęściej, z pominięciem tych, które występują rzadko. Jeżeli zaobserwujecie Państwo objawy, których nie ma naszej liście, należy zgłosić je lekarzowi lub pielęgniarce.

Skurcze / bóle brzucha i zaparcia

Winkrystyna powoduje bóle brzucha i zaparcia. Lekarz przepisze Państwu łagodne środki przeciwbólowe.
Zaleca się możliwie dużo ruchu, picie dużej ilości płynów, stosowanie diety bogatej w błonnik. Jeśli to nie pomaga, należy zwrócić się do lekarza, który przepisze odpowiednie leki.

Drętwienie/mrowienie w dłoniach lub stopach

Efekt oddziaływania winkrystyny na końcówki nerwów znany jako uszkodzenie nerwów obwodowych (polineuropatia). Mogą występować trudności w wykonywaniu drobnych czynności codziennych, takich jak np. rozpinanie i zapinanie guzików. Opisane wyżej objawy na ogół powoli ustępują w ciągu kilku miesięcy po zakończeniu leczenia.  
Czasami objawy utrzymują się dłużej; należy poinformować o tym lekarza.
Lek może niekiedy oddziaływać na inne nerwy, np. szyi, co skutkuje bólem szczęki lub podwójnym widzeniem.

Mniej częste działania niepożądane

Wypadanie włosów

W trakcie chemioterapii obserwuje się przerzedzanie lub wypadanie włosów, mniej więcej 3-4 tygodnie po rozpoczęciu leczenia, niekiedy wcześniej. Może także wystąpić przerzedzenie lub utrata rzęs, brwi oraz owłosienia w innych miejscach. Zjawisko jest przejściowe. Włosy odrastają po zakończeniu leczenia, chociaż niekiedy zmienione; bardziej proste, skręcone, cieńsze lub w nieco innym kolorze. Pielęgniarka powie Państwu jak radzić sobie z wypadaniem włosów.

Zaburzenia smaku

Jedzenie może mieć inny smak. Odczucie to mija po zakończeniu leczenia. Dietetyk udzieli odpowiednich wskazówek.

Zmęczenie (znużenie)

Zmęczenie jest częstym skutkiem ubocznym chemioterapii, zwłaszcza pod koniec leczenia i przez kilka tygodni po jego zakończeniu. W miarę możliwości należy łączyć wypoczynek z umiarkowaną aktywnością ruchową np. spacerem. Jeśli odczuwacie Państwo senność, nie wolno prowadzić samochodu, ani obsługiwać urządzeń mechanicznych.

Obniżona odporność na infekcje

Winkrystyna może wpływać na obniżenie liczby białych krwinek produkowanych w szpiku kostnym, dlatego mogą być Państwo bardziej podatni na infekcje. 
Zjawisko to zwane neutropenią rozpoczyna się mniej więcej siedem dni od zakończenia zabiegu a odporność na zakażenia jest najniższa 10-14 dni po chemioterapii. Następnie liczba komórek krwi stopniowo wzrasta i zazwyczaj wraca do normy przed rozpoczęciem kolejnej chemioterapii.

Należy natychmiast skontaktować się z lekarzem lub udać do szpitala jeżeli zauważycie Państwo następujące objawy:

• temperatura ciała powyżej 38°C
• nagłe, złe samopoczucie, nawet przy prawidłowej temperaturze.

Przed kolejną dawką chemioterapii będziecie Państwo musieli wykonać badania krwi, aby sprawdzić, czy liczba komórek zwiększyła się. Może się zdarzyć, że leczenie trzeba będzie opóźnić ze względu na wynik morfologii krwi (liczba krwinek jest nadal za niska).

Zasinienie lub krwawienie

Winkrystyna może wpływać na obniżenie liczby wytwarzanych płytek krwi, a od liczby tych płytek zależy krzepliwość krwi. Należy poinformować lekarza o każdym nieuzasadnionym epizodzie krwawienia czy siniaczenia, np. krwawienie z nosa, dziąseł, wybroczyny na skórze. Jeśli liczba płytek jest niska, należy liczyć się z koniecznością przetoczenia płytek krwi.

Niedokrwistość

W trakcie przyjmowania winkrystyny może wystąpić niedokrwistość (anemia). Oznacza to, że liczba krwinek czerwonych odpowiedzialnych za dostarczanie tlenu do organizmu jest za niska. Możecie Państwo odczuwać zmęczenie i trudności z oddychaniem. O objawach takich należy powiadomić lekarza lub pielęgniarkę. Przy zbyt niskiej liczbie czerwonych krwinek może konieczne będzie przetoczenie krwi.  

Bóle szczęki

Mogą wystąpić po leczeniu. Należy powiadomić lekarza lub pielęgniarkę.

Należy natychmiast informować lekarza o pogorszeniu samopoczucia lub wystąpieniu któregokolwiek z wymienionych lub nie wymienionych wyżej działań niepożądanych.


Informacje dodatkowe

Przeciek do tkanek w miejscu wkłucia (wynaczynienie)

Jeśli podczas podawania winkrystyny pojawi się wynaczynienie, uszkodzeniu mogą ulec tkanki. Należy natychmiast poinformować lekarza lub pielęgniarkę o kłuciu lub pieczeniu w miejscu wkłucia w trakcie podawania leku. Wystąpienie takich objawów jest mało prawdopodobne jeśli winkrystynę podaje się przez wkłucie centralne lub obwodowe. 
Jeśli w miejscu wkłucia pojawi się obrzęk lub/i zaczerwienienie, należy natychmiast powiadomić o tym lekarza. Jeśli w tym czasie przebywacie Państwo w domu, należy bezzwłocznie skontaktować się ze szpitalem i telefonicznie powiadomić lekarza lub pielęgniarkę.

Ryzyko zakrzepów krwi 

Choroba nowotworowa zwiększa ryzyko wystąpienia zakrzepów krwi (zakrzepicy), a chemioterapia dodatkowo potęguje to ryzyko.
Zakrzepica może wywoływać objawy takie jak ból, zaczerwienienie i obrzęk kończyn dolnych lub duszności i ból w klatce piersiowej. Jest to zjawisko niebezpieczne, dlatego należy natychmiast informować lekarza o wystąpieniu któregokolwiek z tych objawów. Otrzymają Państwo wówczas leki przeciwkrzepliwe, rozrzedzające krew. Lekarz lub pielęgniarka udzielą Państwu dodatkowych informacji.

Płodność

Leczenie może spowodować zaburzenia płodności. Przed rozpoczęciem leczenia należy porozmawiać na ten temat z lekarzem prowadzącym.

Antykoncepcja

Podczas leczenia winkrystyną nie należy planować ciąży lub ojcostwa, ponieważ lek może powodować poważne uszkodzenia płodu. W związku z powyższym, zaleca się wysoce skuteczne metody antykoncepcji, takie jak wkładki wewnątrzmaciczne czy prezerwatywy, zarówno w trakcie leczenia jak i przez kilka miesięcy po jego zakończeniu. Najlepiej omówić tę kwestię z lekarzem.
Nie jest wiadomo, czy leki chemioterapeutyczne mogą być obecne w nasieniu lub wydzielinie z pochwy, zatem dla ochrony partnera najlepiej unikać kontaktów intymnych lub stosować prezerwatywę w czasie około 48 godzin od podania leku.

Karmienie piersią

Istnieje potencjalne ryzyko, że leki chemioterapeutyczne przenikają do mleka, w związku z czym zaleca się zaprzestanie karmienia piersią w trakcie chemioterapii i przez kilka miesięcy po jej zakończeniu.

Inne leki

Przyjmowanie podczas chemioterapii niektórych leków, w tym leków dostępnych w sklepie lub w aptece bez recepty może być szkodliwe. Należy informować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, z uwzględnieniem tych kupowanych bez recepty, jak również o stosowaniu leczenia uzupełniającego czy terapii ziołowych.

Pobyt w szpitalu z przyczyn nie związanych bezpośrednio z chorobą nowotworową

Jeśli jesteście Państwo przyjęci do szpitala z powodu nie związanego bezpośrednio z chorobą nowotworową, należy poinformować personel medyczny o stosowanej chemioterapii. Należy podać nazwisko lekarza prowadzącego chemioterapię.

Kontakty alarmowe

Warto mieć w domu listę osób, z którymi można kontaktować się w razie wystąpienia niepokojących objawów. Lekarz prowadzący dostarczy Państwu numery kontaktowe do osób, które w razie potrzeby udzielą pomocy, nawet w godzinach wieczornych, nocnych oraz w weekendy.

  

Ostatnia aktualizacja: 12.2011.
Następna planowana aktualizacja: 2013.

 

® Macmillan Cancer Support [2010].
Niniejsza publikacja oparta jest na informacji opublikowanej na stronie www.macmillan.org.uk przez Macmillan Cancer Support, 89 Albert Embankment, London SE1 7UQ, United Kingdom. Macmillan nie ponosi odpowiedzialności za dokładność niniejszego tłumaczenia, ani za kontekst, w jakim treści te się ukazują. Pełną odpowiedzialność za tłumaczenie ponosi Instytut Hematologii i Transfuzjologii, ul. Indiry Gandhi 14, Warszawa, Polska.