Zakład Immunogenetyki

Adres: ul. Chocimska 5, 00-791 Warszawa

Tel. (22) 34-96-624
Fax.(22) 34-96-606

e-mail: szpik@ihit.waw.pl

Kierownik: prof. nadzw. dr hab. n. med. Jacek Nowak

Zastępca: dr n. med. Urszula Szlendak

Diagności laboratoryjni: mgr Elżbieta Graczyk-Pol, mgr Sławomir Gwozdowicz, mgr Renata Mika-Witkowska, mgr Marta Rogatko-Koroś, mgr Daria Pawliczak, mgr Marta Zubala, mgr Agnieszka Malinowska, mgr Joanna Dziopa.

Sekretariat: Agnieszka Gawron

Zakład prowadzi działalność usługową i naukową w dziedzinie immunogenetycznego typowania biorców i dawców do przeszczepienia krwiotwórczych komórek macierzystych (KKM), transfuzji koncentratów płytkowych, związku HLA z chorobami i immunopatologii chorób hematologicznych oraz powikłań poprzetoczeniowych. Zakład realizuje szkolenia oraz udziela konsultacji w tym zakresie. W ramach tych procedur Zakład prowadzi immunogenetyczny dobór niespokrewnionych i rodzinnych dawców komórek krwiotwórczych do transplantacji allogenicznych, prowadzi poszukiwania dawców w rejestrach krajowych i zagranicznych, ustala strategię doboru rodzinnego, niespokrewnionego lub haploidentycznego dawcy, wykonuje genotypowania HLA, a także udziela konsultacji w zakresie immunogenetycznej selekcji optymalnego dawcy rodzinnego, niespokrewnionego i haploidentycznego.

W Zakładzie Immunogenetyki wykonywane są uzupełniające badania HLA-A, B, C, DRB1 i DQB1 potencjalnych dawców szpiku rekrutowanych w ramach programu POLGRAFT i udostępnionych ogółowi społeczeństwa za pośrednictwem Ośrodka Dawców Szpiku IHiT, Rejestru Poltransplant i światowej bazy dawców szpiku prowadzonej przez World Marrow Donor Association (WMDA).

Działalność naukowa Zakładu obejmuje między innymi wypracowywanie standardów immunogenetycznego doboru dawcy, metodykę badań genetycznych oraz badania z zakresu genetyki populacyjnej. Badania te zaowocowały wypracowaniem użytecznych procedur optymalizacji doboru dawcy allogenicznych komórek krwiotwórczych w zakresie 1) par HLA:KIR oraz w zakresie 2) zgodności szerokich haplotypów MHC:

1. Predykcja poziomu licencjonowania komórek NK dawcy po allotransplantacji KKM na podstawie par HLA:KIR dawców i biorcy z chorobą nowotworową.

Na zlecenie lekarza ośrodka transplantacji szpiku w Zakładzie wykonywane są badania genotypu KIR (killer cell immunoglobulinlike receptor) oraz uzupełniane są badania HLA w zakresie niezbędnym do określenia liczby par: receptor KIR – odpowiadający ligand HLA.

Analiza par HLA:KIR

Przeprowadzana jest analiza par HLA:KIR u biorcy i kilku dawców oraz predykcja oddziaływań KIR dawców w nowym środowisku HLA biorcy. Ekspertyza pozwala na wskazanie najkorzystniejszego dawcy, którego komórki NK będą najsilniej licencjonowane w środowisku HLA biorcy i mogą najskuteczniej doprowadzić do eradykacji komórek nowotworowych. Badania i ekspertyza HLA:KIR są zalecane w przypadkach transplantacji KKM od dawcy niezgodnego z biorcą w zakresie HLA lub KIR, a zwłaszcza w przypadkach transplantacji od dawcy haploidentycznego.

[Podstawy naukowe predykcji zostały opisane w renomowanych czasopismach naukowych o zasięgu międzynarodowym: Nowak J. et al., American Journal of Hematology 2014, 89(10): E176-83; Nowak J, et al. Biology of Blood and Marrow Transplantation 2015; 21 (5), 829-39; Rogatko-Koros M. et al. Arch. Immunol. Ther. Exp. 2016, 64 (Suppl 1): S63-S71.]

2. Dobór optymalnego allogenicznego dawcy szpiku w zakresie szerokich haplotypów HLA.

W oparciu o badania własne w Zakładzie Immunogenetyki opracowano haplotypową metodę optymalizacji doboru niespokrewnionego dawcy dla przypadków braku zgodnego dawcy, tj. braku dawcy zgodnego w zakresie 10/10 alleli HLA kodowanych w genetycznych loci HLA-A, B, C, DRB1 i DQB1. Ekspertyza w zakresie liczby niezgodnych szerokich haplotypów MHC (Ehp) jest wykonywana na zlecenie lekarza ośrodka transplantacji szpiku, a także każdorazowo po stwierdzeniu braku optymalnego niespokrewnionego dawcy KKM (10/10) w procedurach zleconych za pośrednictwem Poltransplantu. Ekspertyza obejmuje określenie najbardziej prawdopodobnej pary Ehp u chorego i jego potencjalnych dawców na podstawie danych populacyjnych obejmujących ok. 1800 osób wytypowanych w 5 loci HLA na poziomie wysokiej rozdzielczości. Następnie określana jest liczba niezgodnych Ehp pomiędzy każdym potencjalnym dawcą a biorcą. Wykluczenie potencjalnych dawców z niezgodnością 2 Ehp jest wysoce korzystne dla biorcy z punktu widzenia częstości i ciężkości ostrej i przewlekłej choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi (GvHD, graft versus host disease) oraz w zakresie całkowitego przeżycia i przeżycia nie związanego z wznową nowotworu.

Analiza szerokich haplotypów HLA

Analizę haplotypową lekarz może przeprowadzić samodzielnie, przy użyciu wymienionego niżej oprogramowania i własnej bazy genotypów HLA, ale w związku z dużą liczbą i złożonością szczegółowych ustawień oprogramowania zachęcamy do skorzystania z wiedzy naszych ekspertów. Do optymalizacji doboru dawcy o stopniu zgodności mniejszym niż 10/10 służy oprogramowanie PHASE 2.1. udostępniane przez University of Chicago do celów niekomercyjnych [pobierz tutaj]. Platforma PHASE 2.1 została sprzężona z naszym własnym programem Phase_KEY 1.0 udostępnionym na tej stronie [pobierz tutaj: kopia Phase_KEY 1.0] do nieodpłatnego pobrania na zasadzie licencji akademickiej [pobierz tutaj: Licencja akademicka nieodpłatnego użytkowania Phase_KEY 1.0].

Sposób wykonania analizy fazowej haplotypów HLA biorcy i suboptymalnych dawców zawarto w Instrukcji Obsługi Phase_KEY 1.0 [pobierz tutaj], a przykładowy wynik analizy fazowej można [obejrzeć tutaj].

Inna działalność naukowa

Ponadto, Zakład Immunogenetyki prowadzi badania w zakresie roli sekwencji epitopów HLA odpowiedzialnych za ligację KIR, a także badania szlaków apoptozy w nocnej napadowej hemoglobinurii.

Szkolenia

Zakład prowadzi szkolenia przed i podyplomowe w zakresie metodyki badania HLA oraz doboru allogenicznych dawców KKM, a także współorganizuje staże specjalizacyjne z hematologii, transplantologii i laboratoryjnej immunologii medycznej. Prowadzi również indywidualne szkolenia w ramach specjalizacji w dziedzinie hematologii, transplantologii, transfuzjologii i analityki klinicznej, laboratoryjnej hematologii medycznej, immunologii medycznej, transfuzjologii medycznej i genetyki medycznej.

W skład Zakładu wchodzą:

- Pracownia Zgodności Tkankowej;

- Pracownia Doboru Dawców Komórek Krwiotwórczych.